ابو القاسم عبد الله بن محمد القاشانى
56
تاريخ اولجايتو ( فارسى )
چنانك زمام تمالك و عنان تماسك از قبضهء تدارك برون رفت . به زبان ايلچيان به ايشان پيغام داد و گيلكان را به وعد و وعيد و ترغيب و تهديد و تخويف تعريك و تنبيه كرد . ملتمس او مفيد و مسموع نيامد و اجابت قبول نيافت و هرچند در اعزاز و اكرام مداراة و مواساة مىنمود و در حقّ ايشان مساهله و مجامله مىكرد ، گيلكان مماطله و مطاوله مىنمودند . پادشاه چون گيلكان را در مهابط جهالت و مرابط ضلالت و محابط ( ؟ ) عمارت يافت و از جورت ( ؟ ) و فترت در هاويهء شقاوت و خاويهء غباوت و اضلال و ازلال گرفتار ديد ، با امراى كامكار و لشكرى جرّار از جمله جهات و جوانب عزم فتح گيلان جزم كرد . * * * معرفت زمين گيلان و ماهيّت كمّيّت و كيفيّت طول و عرض خطّهء گيلان ياد كنيم . از تعليقات مرحوم سيّد اصيل الدّين محمّد زوزنى مشروح آورده و گفته : پادشاهان گيلان كه معاصر وصول هلاكو خان بودند در ايران زمين كه ابتداء زمين گيلان فرضهء رود هوشم است از ناحيت قلام رودبار از حدود لياهجان كه فلك الدّين ساسان بن صعلوك بن فيلواكوش در سنهء حيت 62 حاكم آنجا بود از قبل برادر خود امير جمال الدّين صعلوك والى ملك لياهجان ، و انتهاء گيلان فرضهء رود سرست از ناحيت دولاب از گيلان باگسكر . والى آن جمال الدّين صعلوك بن محمد بن يوركى بود و مسافت بعد طول خطّهء گيلان از هوشم تا دولاب است مقدار سى فرسنگ زمين ، تقريبا و تخمينا و سپيدرود با زنگان رود آميخته است از كوههاى گيلان منحدر به ميان گيلان مىگذرد . بر سمت شمال متوجّه دريا ما بين مشرق و مغرب شرقى از خطّهء لياهجان است و حدود آن . و آن قوم باهرى مذهب باشند و ناصر از اولاد الحسين بن على عليهما السّلم است ، و غربى آن يكسر مذهب امام زاهد عابد احمد حنبل دارند ، و مذهب متابعان استاد ابو جعفر و امتداد مسافت كوه او كنار